domingo, 7 de abril de 2013

Punta de PREGUNTOIRO (SAN FIZ, MAÑÓN)


PREGUNTOIRO é unha pequena "punta" (península) trazada polos meandros do río Sor, na parroquia de San Fiz, Mañón. Nesta punta acredítase a antiga existencia dun castro, do que parece ficar aínda vestixios.

É interesante observar a frecuencia deste topónimo en Galiza, moitas veces en topografías relacionadas con "promontorios":
  • En San Miguel de Reinante,  "Preguntoiro"
  • En Sanxenxo outro "Preguntoiro", tamén nunha pequena península. 
  • "O Preguntouro", unha península en Beluso (Bueu).
  • "A Chan do Preguntouro", en Donón, Cangas. Neste sítio, un rechán á beira dun promontorio mariño, tería habido un asentamento do Calcolítico. Cfr. aquí.
  • Praia de Preguntoiro en Vilaxoán.
  • Rúa do Preguntoiro en Santiago.
  • Os Preguntoiros, nunha encosta no concello da Capela.
  • Talvez tamén relacionado, existe tamén un "Preguntadoiro" nas Pontes,  lonxe da costa.
Algúns dos topónimos mencionados xa están rexistrados coa forma "Perguntoiro" desde moi antigo. O "Preguntoiro" de Santiago é rexistrado co nomes "Precuntorio" en 1149, "Preguntorio" en 1215 e 1260,  "Priguntorio" en 1233 (cfr. aquí).  En  1261 rexístrase un "Preguntoyro" doado ao bispado de Mondoñedo, talvez o de S Miguel de Reinante.

A orixe do topónimo podería ser "promontoiro" (do latín promontorium) e ter evoluído por "etimoloxia popular". Así, existe un "Punta Promontoiro" en Cedeira e outra na Cabana (Ferrol). No entanto, é pouco probable a coincidencia da mesma deturpación en tantos "preguntoiro"e que xa na Idade Media tivesen derivado todos eles para "perguntoiro". Poderíamos pensar nunha orixe nun hipotético *percuntorium, aínda que non hai rexistros e parece que debemos rexeitar.

Non atopando orixe latina, podemos pensar nunha orixe prerromana. A existencia dun "Preguntoño" en Arzúa, cun sufixo "-oño" moitas veces asociado a topónimos prerromanos, reforza esta posibilidade de orixe prerromana. Este "Preguntoño" fica nun lugar lonxe da costa, nun sitio relativamente chao,  sen ningún "promontorio", a aproximadamente un quilómetro dun "Castro" (cf. aquí).

Por esta vía prerrom
ana podemos, dentro das moitas posibilidades, aventurar unha orixe en *per-kant-aurio, formado pola raíz indoeuropea *per- 'alén, diante de, por riba de, saliente',  xunto co elemento *kant- 'saliente, canto, curruncho', e finalmente o elemento -aurio (< *awr-yo), relativo a correntes de auga, da raíz indoeuropea *awr-
Deste xeito, chegaríamos a un significado do estilo de "saliente que se mete na auga", que parece encaixar ben cos topónimos indicados. A evolución para *priguntorio, xa nunha época antiga, tería ocorrido pola atracción do termo latino percontare ou similar.
Esta hipótese é atractiva e, polo de agora, a que mellor encaixa, aínda que non deixa de ser unha mera hipótese.

----------

Tempo despois de ter escrito este post, atopo documentado un "Farum Precantium", referido á famosa Brigantia, que parecería reforzar a hipótese de *Precantaurio (Pre-kant-awr-yo) > Preguntoiro:
... ecclesiam uocabulo Sancte Eolalie qui est iuxta farum Precantium que mihi incartarunt Frorentius presbiter, et nuncupant eam Carolio, et ecclesiam sancte Marie que iam desuper est exarata (Tombo Sobrado, 966). No entanto, pode tratarse dun falso latinismo.




3 comentarios:

  1. Olá, Xosé. Moi interessante o de Preguntoiro. Em Santiago existe a rua do Preguntoiro, para a que eu lera como hipótese etimológica "lugar onde se leem os pregons"... Más o certo é que a rua vai polo alto da lombinha que hai sobre da Catedral "Rua do *Promontoiro" > "Rua do Preguntoiro" por etimologia popular? Soa bem...

    Saúdas e parabéns :-)

    ResponderEliminar
    Respostas
    1. Moitas grazas. Porén, para sermos prudentes, o caso das Pontes, co nome "Preguntadoiro", xa moi lonxe de "Promontoiro", deixame dúbidas a respeito de se realmente houbo tal salto evolutivo. Estaría bon ter documentacion antiga para ver o proceso evolutivo de "Preguntadoiro" nas Pontes.
      Saúdos.

      Eliminar
  2. Este comentario foi eliminado polo autor.

    ResponderEliminar